VEILIGHEID EN GEZONDHEID

Teek Care

FNV LICHT HOVENIERS IN OVER GEVAREN VAN TEKEN

Tekst Adrie Boxmeer Beeld Bert Janssen

‘Ik had vijf jaar geleden zelf de ziekte van Lyme, na een tekenbeet tijdens het werk. Het begon als verkoudheid, maar het werd steeds erger. Ik was 27, als ik twee uur iets had gedaan was ik bekaf. Ik ging om zeven uur ’s avonds naar bed. Maar als ik opstond was ik nog vermoeider. Uiteindelijk heb ik een jaar niet kunnen werken.’

Zomaar een moment tijdens de campagne Teek Care van FNV Agrarisch en Groen. De camper met daarop een grote afbeelding van een teek staat bij een winkelcentrum in Lelystad. Dimitri Boom (32), uitvoerder bij Donkergroen in Dronten, doet zijn verhaal terwijl enkele collega’s onkruid verwijderen in een plantsoen. ‘Ik voelde me heel erg ziek. Ging naar de dokter voor een bloedtest. Dat leverde niets op, want zo’n test controleert op antistoffen. Omdat ik die niet had, was ik volgens de regels niet ziek. Maar ik kreeg wel neurologische klachten, mijn spieren werkten niet meer. Uiteindelijk bleek uit een ruggenmerg­punctie dat ik de ziekte van Lyme had. Ik kreeg een antibioticakuur van drie maanden. Uiteindelijk heb ik er een auto-immuunziekte aan overgehouden.’

Camper

Het is een heftig verhaal op het parkeer­centrum in Lelystad. FNV-consulenten Margo Lesniewska en Maciej Karwowski bezoeken tijdens de Week van de Teek met de Teek Care-camper hoveniers op hun werkplek. Margo: ‘We delen flyers met informatie over teken en teken­verwijde­raars uit.’

Ook aan boord is Marjolein Dubbelaar, FNV-bestuurder voor de hovenierssector. ‘Mensen die in het groen werken kunnen door een tekenbeet de ziekte van Lyme of TBE, hersenvliesontsteking, krijgen. Het is dan een beroepsziekte. Werkgevers zijn verplicht om hun werknemers veilig te laten werken. Maar werknemers hebben ook een eigen verantwoordelijkheid. Daarom zijn we als FNV heel actief in het geven van voorlichting.’

Spinachtige insecten

Wat zijn dat eigenlijk, teken? We vragen het aan André Efftink, boomspecialist bij Landschapsbeheer Drenthe. Als FNV-kaderlid geeft hij al jaren informatie over teken.

‘Het zijn kleine, platte, spinachtige insecten, die vooral in de buurt van bomen en struiken in hoog gras, op bladeren of mos zitten. Ze worden actief bij een temperatuur vanaf zeven graden. Zijn er egels, muizen, vogels of reeën in de buurt? Dan zijn er zo goed als zeker ook teken. Ze leven op maximaal 1,5 meter hoogte, ze vallen dus niet vanuit een boom op mensen. Een teek die zich net heeft vastgebeten is erg klein, niet groter dan 3 millimeter, donker gekleurd, plat en is heel moeilijk dood te drukken. Na een paar dagen zuigen van bloed van hun gastheer begint hij op te zwellen.’

Ziekte van Lyme

Een tekenbeet kan leiden tot de ziekte van Lyme. Andre Efftink: ‘Een deel van de teken draagt de borreliabacterie die deze ziekte veroorzaakt. Lyme kan ernstige gevolgen hebben. Maar niet iedereen die door een teek is gebeten wordt ziek. Hoe weet je dat je de ziekte van Lyme hebt? Als er na zo’n twee tot vier weken op de plek van de beet een rode ring of blauwachtige vlek verschijnt op je huid die steeds groter wordt, dan heb je Lyme. Maar let op: ook zonder rode ring of rode vlek kun je de ziekte krijgen, dit gebeurt in ongeveer de helft van alle gevallen. Ontstaat er een heel klein, rood plekje op de plek van de beet, dan hoef je je geen zorgen te maken. Dat is een reactie van de huid op de beet.’

Margo Lesniewska en Maciej Karwowski geven informatie over teken

Hersenvliesontsteking

De ziekte van Lyme begint met een grieperig gevoel met koorts, hoofdpijn en pijn in je gewrichten. Die gewrichts­klachten kunnen toenemen. Ook kunnen zich zenuwklachten voordoen, zoals dubbelzien, flauwvallen en hartritme­stoornissen. Naarmate er niets aan de ziekte wordt gedaan, worden deze klachten erger.

Andre Efftink: ‘Snelle actie na een tekenbeet is noodzakelijk, want binnen twintig uur is de kans klein dat de borrelia­bacterie in je bloed terechtkomt. Een tekenbeet kan ook TBE, hersenvlies­ontsteking, veroorzaken. Er is slechts een zeer klein aantal teken, een op de duizend, besmet met het TBE-virus. Maar het kan al binnen vijftien minuten leiden tot besmetting. Dus: hoe eerder de teek wordt verwijderd, hoe kleiner de kans dat het virus wordt overgebracht. Voor mensen die zeer intensief en langdurig buiten werken in een risicogebied zoals bijvoorbeeld de Sallandse en Utrechtse Heuvelrug, is vaccinatie tegen het TBE-virus aan te bevelen.’

Geen ‘tekenzee’

Ter geruststelling: het gemiddelde groen is zeker geen ‘tekenzee’. Gemiddeld zo’n 15 à 20 procent van de teken draagt de Lymebacterie. Bij een gemiddelde tekenbeet is de kans op de ziekte van Lyme maar 2 à 3 procent. Voor TBE is dat nog veel lager. Maar voorzichtigheid is geboden. Ga niet op de bodem zitten en draag in ieder geval een lange broek en kleding met lange vouwen.

André Efftink: ‘Controleer aan het einde van elke werkdag jezelf op tekenbeten. Teken kunnen op het hele lichaam voorkomen, maar vaak op warme, vochtige plekken. Controleer dus behalve je hoofd en nek zeker ook je oksels, armen, liezen en billen. Teken zijn vaak niet alleen. Dus als je er een hebt gevonden, zoek dan of er nog meer zijn. Niet alle teken bijten zich direct vast op je huid. Controleer daarom ook je kleding als je in het groen bent geweest. Zitten er teken in? Was dan je kleding minimaal 30 minuten op 60 graden of stop ze in de droger.’

Tekenverwijderaar

Wat moet je doen als je een teek op je lichaam hebt gevonden? Allereerst: maak er een foto van en noteer de datum. Dat is belangrijk voor als je later ziek wordt. Verwijder de teek daarna zo snel mogelijk. Pak hem zo dicht mogelijk bij de huid beet met een puntige pincet of een speciale tekenverwijderaar. Trek de teek er langzaam uit. Gebruik tijdens het verwijderen geen alcohol of jodium. Daar schrikt de teek van, waardoor hij zijn maaginhoud in je lichaam spuugt. Alcohol of jodium mag je wel gebruiken bij het ontsmetten van het beetwondje.

Houd drie maanden je huid in de gaten en maak regelmatig foto’s van de plek waar de teek heeft gebeten. Krijg je klachten die doen denken aan de ziekte van Lyme? Ga dan naar de huisarts. Zit de teek al langer dan twintig uur op je huid? Ga dan sowieso naar de huisarts. Als de klachten aanhouden, kun je ook terecht bij de bedrijfsarts. Die kan je doorverwijzen naar een van de drie Lyme-poli in Nederland.

Speciale kleding

Er is speciale tekenwerende kleding. Die is behandeld met permetrine, een stof die het zenuwstelsel van een teek aantast en hem binnen korte tijd doodt. De bescherming van de kleding is meer dan 90 procent, maar geen 100 procent. Dus dagelijkse controle van je lichaam op teken blijft daarom nodig.

Is deze speciale kleding wel veilig voor mensen? André Efftink: ‘Bij het dagelijks dragen ontstaan geen gezondheidsrisico’s, blijkt uit onderzoek. Maar draag de kleding alleen als het echt nodig is. Dus niet op kantoor en niet bij werkzaamheden op plekken waar de kans op een tekenbeet minimaal is. Om de bescherming zo optimaal te houden, moet je de kleding niet langer dan een half uur, op maximaal 60 graden wassen. Gebruik een mild wasmiddel, of nog beter: geen wasmiddel. De beschermende werking van de kleding is na zo’n 40 – 50 uur wassen grotendeels verloren. Houd dat bij en schaf op tijd nieuwe kleding aan. De kleding lijkt dan vaak nog niet versleten, maar de beschermende werking is wel verdwenen of te weinig om veilig je werk in het groen te kunnen uitvoeren. Lees altijd goed de gebruiksaanwijzing op de kleding.’

Deel deze pagina