MACHINEVEILIGHEID

ACTIEWEEK ‘VEILIG OP 1’

Nog steeds veel te veel ongelukken in agrarische sector

Tekst Adrie Boxmeer Beeld Bert Janssen

‘TOENEMEND GEBRUIK VAN AUTOMATISCHE MACHINES LEIDT TOT GEVAARLIJKE SITUATIES’

Hoe ga je om met machines, die in de agrarische sector vaak groot en gevaarlijk zijn? Die vraag staat centraal in de actieweek ‘Veilig op 1’ die komende maandag (14 september) begint. Aandacht voor machineveiligheid is geen overbodige luxe. Want elk jaar gebeuren er nog steeds veel ongelukken, waaronder helaas ook enkele dodelijke.

Brenda de Jong is als arbo-adviseur namens de FNV betrokken bij Stigas, de organisatie die de agrarische sector probeert veiliger te maken. ‘Hoe de ongevallen ontstaan? Door heftrucks die kantelen, bijvoorbeeld. Of lading die van een heftruck valt. Maar er zijn ook vreselijke ongelukken met hakselaars of aftakassen, als je daar bijvoorbeeld met kleding tussenkomt. Ook het toenemend gebruik van automatische machines leidt tot gevaarlijke situaties. Iemand stapt even uit zijn trekker om iets te controleren, terwijl de machine automatisch doorrijdt.’

GEEN OVERBODIGE LUXE

Dat de actieweek ‘Veilig op 1’ geen overbodige luxe is, blijkt uit de ‘Monitor arbeidsongevallen en klachten arbeidsomstandigheden’ over de periode van 2015 tot en met 2019, die de Inspectie SZW enige tijd geleden publiceerde. Gemeten naar slachtoffers van ernstige arbeidsongevallen per 100.000 banen staan de landbouw, bosbouw en visserij op de derde plaats. Wat betreft dodelijke slachtoffers nemen deze sectoren de vierde plaats in.

DIVERSE OORZAKEN

Volgens De Jong zijn er diverse oorzaken aan te wijzen waardoor het fout kan gaan. ‘Om te beginnen zijn machines lang niet altijd voldoende veilig ontworpen. Daarom zet Stigas de laatste jaren steeds vaker samen met de werkgevers en soms samen met de Inspectie SZW in op overleg met leveranciers over verbeteringen. Dat lukt regelmatig. Nu er steeds meer sprake is van robotisering en automatisering zouden veiligheidsvraagstukken vooraf meegenomen moeten worden. Dan hoeven we niet te 'repareren' nádat er ongelukken zijn gebeurd. Ook moet er voldoende voorlichting en instructie gegeven worden over het gebruik en de gevaren van een machine. Wat hierbij niet helpt, is dat in de agrarische sector veel wordt gewerkt met tijdelijke krachten die soms niet of nauwelijks Nederlands of Engels spreken. Daar wordt echt nog veel te weinig aandacht aan besteed.’

GEMAKZUCHT

Gemakzucht is ook gevaarlijk. Dan worden bestaande beveiligingen weggehaald, ‘omdat dit nu eenmaal makkelijker is’. Of men doet even snel iets zonder de regels in acht te nemen. Soms ontbreekt ook de handleiding van een machine. Of hij is in een taal die de meeste mensen niet begrijpen. De Jong: ‘Een kaderlid liet mij laatst een foto zien van een Italiaanse machine waarvan de gebruiksaanwijzing alleen maar in het Italiaans was. Overbodig om te zeggen dat dit helemaal niet mag. Er moet altijd een handleiding in het Nederlands aanwezig zijn. En die moet dan ook voor iedereen die met de machine werkt toegankelijk zijn. Dus niet opgeborgen zijn op een plek waar niemand hem kan vinden.’

LICHTPUNTJES

Het is de tweede keer dat de actieweek ‘Veilig op 1’ wordt gehouden. Vorig jaar besteedde elke sector aandacht aan specifieke risico’s, met het gebruik van de gordel op de trekker als speciaal aandachtspunt. Brenda de Jong ziet door de actieweek de aandacht voor veiligheid toenemen. ‘Maar we zijn er nog lang niet. In de sector moet vooral in de eerste plaats het werk doorgaan, omdat de marges klein zijn. Dan worden onderhoud en keuringen van machines nogal eens uitgesteld. Als je het daar met mensen over hebt, zal iedereen dat beamen. Het betekent echter helaas nog niet dat dit leidt tot verandering.’ Toch ziet De Jong lichtpuntjes. ‘Er komt door alle activiteiten van alles op gang. Cumela, de werkgeversorganisatie in het loonwerk, doet veel om het bewustzijn over veiligheid te verhogen en dat geldt ook bijvoorbeeld voor de VHG, de werkgevers in de hovenierssector. Ook de glastuinbouw pakt zaken op, zoals de veiligheid bij het stapelen van Deense karren, bij chrysantensnijders, buisrailwagens. In de open teelten loopt nu een onderzoek naar zelfbouwmachines met het doel de veiligheid meer onder de aandacht te brengen.’

FORSERE BOETES

FNV-bestuurder Jeroen Brandenburg is dit jaar voorzitter van het bestuur van Stigas. ‘Wij willen uiteraard dat iedereen elke dag weer veilig thuiskomt van zijn werk. Daarom ben ik blij dat de Inspectie SZW strenger gaat straffen bij overtreding van de regels. Iedere werkgever is verplicht om een risico-inventarisatie en -evaluatie voor zijn bedrijf op te stellen. Ook moet er een plan van aanpak zijn waarin staat welke tekortkomingen hij op het gebied van de veiligheid gaat aanpakken en hoe dat gebeurt. Bij controles bleek echter bijna de helft van de bedrijven geen RI&E te hebben. Voor de Inspectie SZW was dit aanleiding om de boete hiervoor fors te verhogen: van 3000 naar 4500 euro. Ook de boete voor de afwezigheid van een plan van aanpak ging fors omhoog: van 750 naar 3000 euro. En die boetes kunnen nu direct al bij de eerste overtreding van de regels worden opgelegd. Vroeger werd er altijd eerst een waarschuwing geven en kwam de boete pas als bij een volgende controle de zaak nog steeds niet op orde was. Ik hoop dat werkgevers zo verstandig zijn om een boete te voorkomen en ervoor te zorgen dat er een RI&E en een plan van aanpak is.’

‘MACHINES ZIJN LANG NIET ALTIJD VOLDOENDE VEILIG ONTWORPEN’

Deel deze pagina